Het effect van chronische stress op de overgang

Het effect van chronische stress op de overgang

Het effect van chronische stress op de overgang is een onderwerp waar weinig aandacht voor is. Toch is zo’n 30% van mijn cliënten met een bijnieruitputting of burn-out vrouw van middelbare leeftijd. Deze vrouwen zijn zich vaak onvoldoende bewust van aanhoudende stress in relatie tot de overgang én omgedraaid: de overgang heeft namelijk ook een effect op je stressgevoeligheid.

Stress en stressgevoeligheid

Stress ontstaat wanneer draagkracht en draaglast uit balans raken.

Draaglast is de optelsom van objectieve en subjectieve druk. Objectieve druk bestaat uit externe omstandigheden, zoals een hoge werkdruk, slepende omstandigheden (zoals dreigend ontslag, financiële problemen, relatieproblemen, mantelzorg), trauma’s en ingrijpende levensgebeurtenissen (bijvoorbeeld ziekte, overlijden, verhuizing, scheiding). De subjectieve druk is voor mensen groter of kleiner aanwezig. Deze wordt bepaald door je karakter en coping.

Coping is een combinatie van de verstandelijke en emotionele reacties op stress en het gedrag dat daaruit voortvloeit. Dit bepaalt mede je stressgevoeligheid.

Draagkracht is de optelsom van geestelijke en fysieke veerkracht. Hoe groter je draagkracht, hoe beter je bestand bent tegen stress én hoe beter je weet wat je zélf kunt doen om met stress om te gaan.

Een aantal factoren is van belang als we het hebben over stressgevoeligheid:

  • Traumatische ervaringen in de jeugd zorgen veelal voor een verhoogde stressgevoeligheid op latere leeftijd.
  • Mensen die een bijnieruitputting of burn-out hebben gehad, zijn na het herstel vaak gevoeliger voor stress.
  • Ziekten en chronische pijn zorgen voor een voortdurende stimulatie van de HPA-as. De HPA-as is de Hypothalamus-Hypofyse-Bijnier-as en heeft een belangrijke rol bij de stressrespons.
  • Leefstijl: niet goed voor jezelf zorgen maakt je gevoeliger voor stress door bijvoorbeeld een gebrek aan micronutriënten. Bovendien zorgt chronische stress en/of tijdgebrek vaak voor ongezonde keuzes in voeding, te weten meer hoog glycemische voeding en meer verzadigd vet.
  • Voor vrouwen geldt dat hormonale schommelingen een effect hebben op de stressgevoeligheid. Als hier een disbalans is, zal er ook meer stress worden ervaren. Hiernaast heeft chronische stress een groot effect op onze hormonen, waardoor hormonale disbalans ontstaat. Dit betekent dat de overgang dus óók een stressfactor van objectieve druk kan zijn die invloed uitoefent op je draagkracht.

Wisselwerking cortisol, progesteron, oestrogeen

Bovenstaande hormonen hebben een onderling uitwisselbaar effect. Chronische stress zorgt voor verhoogde cortisolwaarden; dit heeft een nadelig effect op de aanmaak van DHEA, wat nodig is voor de aanmaak van oestrogenen en testosteron. Ook kan de progesteron-voorraad uitgeput raken onder invloed van verhoogde cortisol.

Aangezien de overgang zorgt voor daling van oestrogeen en progesteron, kan chronische stress in combinatie met de overgang mogelijk eerder zorgen voor bijnieruitputting of burn-out bij vrouwen van middelbare leeftijd.

Hier zijn helaas geen onderzoeksgegevens van bekend.

Veel voorkomende klachten bij overgang respectievelijk bijnieruitputting / burn-out

De veel voorkomende klachten behorend bij een bijnieruitputting / burn-out komen grotendeels overeen met overgangsklachten.

Overgang  Bijnieruitputting / burn-out
 Vermoeidheid  Vermoeidheid
 Gewichtstoename, met name rond de buik  Gewichtstoename, met name rond de buik
 Slaapproblemen  Slaapproblemen
 Geheugen- en concentratieverlies  Geheugen- en concentratieverlies
 Libido verlies  Libido verlies
 Angst   Angst
 Stemmingswisselingen  Stemmingswisselingen
 Depressiviteit  Depressiviteit
 Opvliegers

 

Het onderscheid is moeilijk te maken, omdat vrouwen in de pre-overgang vaak nog geen opvliegers hebben gehad. Van belang is vooral voor jezelf te bepalen of de bijnieruitputting of burn-out vooraf is gegaan door een langdurige stressvolle periode.

Hiernaast dienen vrouwen van middelbare leeftijd met een bijnieruitputting en/of burn-out alert te zijn op de aanwezigheid van hormonale disbalans, waardoor dit het herstel in de weg kan staan.

Advies voor vrouwen met een chronische stress, burn-out of bijnieruitputting in de overgang

  • Accepteer dat je op middelbare leeftijd gewoonweg minder energie hebt dan wanneer je twintiger of dertiger bent.
  • Ontspanning is een must.
  • Leer anders met stress om te gaan en goed voor jezelf te zorgen. Vraag om hulp als je hier zelf niet uitkomt.
  • Lichaamsbeweging helpt de energie herstellen en is goed voor de hersenen, zélfs als je vermoeid bent. Begin laag intensief en kortdurend. Dit is mede afhankelijk van je lichamelijke conditie. De frequentie van lichaamsbeweging bij het opbouwen van energie is belangrijker dan de duurVoel na afloop of het je energie geeft of neemt. Pas hier de belasting eventueel op aan.
  • Laag glycemische voeding is essentieel bij herstel van bijnieruitputting. Hoog glycemische voeding zorgt namelijk voor een verhoogd cortisol door de aanmaak van insuline. Lees hier meer over voeding bij stress en burn-out. 
  • Suppletie van vitamine C (vitamine C zorgt al met een half uur voor verlaging van cortisol), vitamine D, vitamine B-complex, Rhodiola rosea, salvia. Effectief bij (extreme) opvliegers zijn: rode klaver of salvia. Raadpleeg een orthomoleculair therapeut of arts voor een persoonlijk advies.

Slaapproblemen in de overgang

Slaapproblemen zijn een groot probleem bij bijnieruitputting en de overgang. De balans herstellen wordt moeizaam als dit gehinderd wordt door voortdurende slaapproblemen. Een goede nachtrust zorgt weer voor herstel en opbouw van energie. Chronische stress zorgt voor slaapproblemen en vice versa. Slaapproblemen worden mede veroorzaakt door een veranderde cortisolcurve. Een normale cortisolcurve ziet er als volgt uit:

In de menopauze zorgt een lage cortisolwaarde overdag voor vermoeidheid. In de avond neemt de cortisol echter toe, dit kan zorgen voor een onrustig gevoel. Het hele dag- en nachtritme wordt omver gegooid. Men heeft dan veelal last van inslaapproblemen. Het wakker worden in de ochtend kost dan ook moeite. Ook kan er sprake zijn van doorslaapproblemen, mede veroorzaakt door opvliegers.

Wat je zelf kunt doen aan slaapproblemen in de overgang

  • Hoog glycemische voeding in de avond jaagt de cortisol aan, waardoor het moeite kan kosten om in te slapen. Als het perse nodig is om in de avond nog iets te eten, kies dan voor bijvoorbeeld volle kwark met pure cacao. Dit is rijk aan tryptofaan en zorgt er vaak voor dat mensen beter kunnen slapen.
  • Neem geen alcohol en/of koffie.
  • Vermijd tv, tablet en smartphone minimaal één uur voor het naar bed gaan. Met name het blauwe licht zorgt voor een verstoring van de aanmaak van melatonine. Dit hormoon reguleert je slaap-/waakritme.
  • Meer effectieve gezonde suggesties voor het verminderen van slaapproblemen zijn na te lezen in de E-learning Minder Stress in 30 Dagen.
  • In geval van suppletie kun je denken aan melatonine, magnesium(bisglycinaat) en valeriaan. Raadpleeg hiervoor een orthomoleculair therapeut.

Hormonale disbalans kan zorgen voor een verhoogde stressgevoeligheid en een verhoogde stressgevoeligheid kan zorgen voor een hormonale disbalans. Wees extra alert en zuinig op jezelf als je vrouw bent in de (pre)overgang en (chronische) stress ervaart. 

Is dit artikel waardevol voor jou of denk je dat andere vrouwen dit ook zouden moeten weten? Maak dan gebruik van de share buttons. Dankjewel!

Schrijf een reactie

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd